Wbrew pojawiającym się informacjom obowiązek meldunkowy nie został zniesiony. Nadal trzeba zgłaszać pobyt pod określonym adresem, chociaż niedopełnienie tej formalności przez obywatela polskiego nie jest obecnie zagrożone grzywną. Zameldowanie ma przede wszystkim charakter ewidencyjny – nie daje prawa do mieszkania ani prawa do nieruchomości.
Czy meldunek nadal obowiązuje?
Podstawą prawną jest ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Zgodnie z nią obywatel polski przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej powinien wykonywać obowiązek meldunkowy.
W przeszłości planowano znieść tę instytucję. Termin zmiany przepisów był jednak przesuwany, między innymi na 1 stycznia 2018 r., a regulacje przewidujące likwidację meldunku zostały ostatecznie uchylone.
Przepisy wymagają, aby zgłosić pobyt stały lub czasowy. Do wymaganych czynności należą:
- zgłoszenie miejsca pobytu stałego albo czasowego;
- wymeldowanie po opuszczeniu dotychczasowego lokalu;
- zgłoszenie wyjazdu za granicę i powrotu, jeżeli zachodzą warunki określone w przepisach.
Pobyt stały i czasowy – najważniejsze różnice
Pobyt stały oznacza zamieszkanie w określonej miejscowości, pod oznaczonym adresem, z zamiarem stałego przebywania. Liczy się zatem nie tylko posiadanie mieszkania, lecz także faktyczne związanie z danym miejscem.
Pobyt czasowy polega na przebywaniu bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego – w innej miejscowości albo w tej samej miejscowości, ale pod innym adresem. Dla obywatela polskiego chodzi o okres przekraczający 3 miesiące. Przy zgłoszeniu trzeba podać, jak długo ma trwać czasowy pobyt.
Równocześnie można mieć jedno miejsce pobytu stałego i jedno miejsce pobytu czasowego. Czasowy wpis nie powoduje automatycznej utraty dotychczasowego zameldowania.
Ile jest czasu na zgłoszenie?
Osoba posiadająca polskie obywatelstwo powinna zameldować się w miejscu pobytu stałego lub czasowego najpóźniej w 30 dniu od przybycia. Przy zmianie lokalu można jednocześnie zgłosić nowy adres i wymeldować się z poprzedniego. Nie trzeba więc składać dwóch odrębnych wniosków w różnych urzędach.
Jak się zameldować?
Sprawę można załatwić osobiście w urzędzie gminy właściwym dla położenia lokalu, elektronicznie albo przez pełnomocnika. W przypadku wizyty należy przedstawić dowód osobisty lub paszport oraz wypełniony formularz.
Potrzebne jest również potwierdzenie pobytu dokonane przez właściciela albo inny podmiot dysponujący tytułem prawnym. Do wglądu przedstawia się dokument potwierdzający tytuł prawny do lokalu. Może to być między innymi umowa najmu, odpis z księgi wieczystej, orzeczenie sądu lub decyzja administracyjna.
Jeżeli zgłaszający sam jest właścicielem, przedstawia własny tytuł prawny. Przy procedurze internetowej dołącza się dokument elektroniczny lub jego cyfrowe odwzorowanie. W niektórych przypadkach system może automatycznie zweryfikować własność na podstawie danych księgi wieczystej.
Czy właściciel musi zgodzić się na meldunek?
Właściciel nie wyraża zgody w takim znaczeniu, w jakim zgadza się na zawarcie umowy. Potwierdza jedynie, że określona osoba faktycznie przebywa w lokalu. Meldunek nie zastępuje umowy najmu i nie powoduje nabycia jakichkolwiek praw do mieszkania.
Odmowa złożenia podpisu przez właściciela nie zawsze uniemożliwia zameldowanie. Jeżeli osoba rzeczywiście mieszka pod wskazanym adresem, może zwrócić się do gminy. Organ administracyjny przeprowadzi postępowanie, ustali stan faktyczny i wyda rozstrzygnięcie. Taki tryb stosuje się również wtedy, gdy charakter pobytu budzi wątpliwości.
Adres zameldowania a miejsce zamieszkania
Są to dwa różne pojęcia. Adres zameldowania stanowi informację ujawnioną w rejestrze mieszkańców i rejestrze PESEL. Miejsce zamieszkania w rozumieniu Kodeksu cywilnego to natomiast miejscowość, w której dana osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu.
Można więc być zameldowanym w jednej miejscowości, a faktycznie mieszkać w innej. Właściwość sądu, urzędu skarbowego lub innej instytucji nie zawsze jest ustalana na podstawie danych meldunkowych. Zależy to od przepisów dotyczących konkretnej sprawy. Przykładowo rejestracja w urzędzie pracy odbywa się obecnie według miejsca zamieszkania, a nie według zameldowania.
Czy brak meldunku oznacza karę?
W przypadku obywateli polskich niedopełnienie obowiązku meldunkowego nie jest obecnie zagrożone karą grzywny. Można zatem faktycznie mieszkać bez meldunku, jednak nie oznacza to, że formalność przestała obowiązywać.
Brak meldunku może utrudnić załatwianie niektórych spraw, wykazanie faktycznego pobytu albo aktualizację danych w rejestrach. Sam w sobie nie może jednak pozbawić osoby uprawnień wynikających z innych przepisów.
Zasady dotyczące cudzoziemców
Obowiązek meldunkowy obejmuje również cudzoziemców przebywających w Polsce. Szczegółowy termin zależy od obywatelstwa i podstawy pobytu.
Osoby z państw Unii Europejskiej, EFTA i Konfederacji Szwajcarskiej oraz wskazani członkowie ich rodzin powinny dokonać zgłoszenia najpóźniej w 30 dniu od przybycia. Pozostali cudzoziemcy mają co do zasady cztery dni. Jeżeli jednak pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie przekracza 30 dni, cudzoziemiec jest zwolniony z tej formalności.
W przypadku cudzoziemców brak meldunku może prowadzić do odpowiedzialności za wykroczenie. Dotyczy to zasadniczo osób spoza Unii Europejskiej, EFTA i Szwajcarii, z uwzględnieniem wyjątków odnoszących się między innymi do członków rodzin.
Przy zgłoszeniu należy przedstawić dokument tożsamości oraz dokument potwierdzający legalność pobytu. Deklarowany okres nie może być dłuższy niż czas legalnego przebywania w Polsce. Nie każdy cudzoziemiec może przeprowadzić procedurę online – w określonych sytuacjach wymagane jest osobiste stawiennictwo.
Zaświadczenie o zameldowaniu
Przy zameldowaniu na pobyt stały zaświadczenie wydawane jest z urzędu. Przy zameldowaniu na pobyt czasowy można je otrzymać na wniosek. Zaświadczenie o zameldowaniu na pobyt zawiera dane osoby, adres oraz – jeżeli dotyczy pobytu ograniczonego terminem – datę jego upływu.
Dokument może mieć postać papierową albo elektroniczną. Zaświadczenia pobrane bezpośrednio w ramach automatycznej usługi internetowej są nieodpłatne.
Kiedy można się wymeldować?
Osoba opuszczająca lokal powinna dopełnić formalności w urzędzie albo przez internet. Może to zrobić także podczas zgłaszania nowego miejsca pobytu.
Jeśli dotychczasowy mieszkaniec wyprowadził się, ale nadal figuruje w rejestrze, właściciel może złożyć wniosek o jego wymeldowanie. Urząd musi jednak ustalić, że osoba rzeczywiście i trwale opuściła mieszkanie. Samo żądanie właściciela nie jest wystarczające, a sprawa kończy się decyzją administracyjną.
Nie można wykorzystać wymeldowania do zakończenia najmu ani do usunięcia lokatora, który nadal mieszka w lokalu. Kwestie prawa do zajmowania mieszkania rozstrzyga się na podstawie umowy i przepisów prawa cywilnego, a nie danych ewidencyjnych.
Podsumowanie
Obowiązek meldunkowy nadal istnieje, lecz służy przede wszystkim rejestracji miejsca faktycznego pobytu. Zameldowana osoba nie uzyskuje z tego powodu własności ani prawa najmu. W razie sporu o wpis lub wymeldowanie gmina powinna ustalić, gdzie dana osoba rzeczywiście przebywa, i wydać odpowiednie rozstrzygnięcie.